Categories
Մայրենի

Խստաշունչ ձմեռը և ցնցոտիավոր ծերունին

1910 թվականի ձմեռը շատ խստաշունչ էր Ռուսաստանում: Մոսկվայից 20 կմ հեռու գտնվող մի հաջողակ և հայտնի հյուրանոցի համար վատ ժամանակներ էին: Շաբաթներ շարունակ ոչ ոք չէր մնում այնտեղ, և հյուրանոցի տերն աշխատանքից ազատել էր աշխատակիցներից շատերին:

Մի երեկո նա զարմացավ` լսելով դռան թակոցը: Դուռը բացելով` նա տեսավ ալեխառն մորուքով, ցնցոտիավոր մի ծերունու: Ծերունին մի քանի օր դրսում` ձյան տակ էր եղել: Նա սառած էր և համարյա սովամահ: Նա հարցրեց, թե հյուրանոցի տերը կարո՞ղ էր իրեն ուտելիք և մի գիշերվա օթևան տալ:

«Իհարկե, կարող եմ,- ասաց հյուրանոցի տերը:- Մի գիշերվա օթևանի և ճաշի գումարը կկազմի 3 ռուբլի: Կարո՞ղ եք վճարել»: Ծերունին խոստովանեց, որ դրամ չուներ, սակայն եթե իրեն վռնդեին, ապա նա հաստատ ցրտամահ կլիներ:

Հյուրանոցի տերը խղճաց ծերունուն և ներս հրավիրեց նրան: Տարավ ծերունուն խոհանոց, որտեղ օջախի վրա եփվում էր բորշչ` ճակնդեղով ապուր: Հյուրանոցի տերը լցրեց մի մեծ թաս ապուր, ավելացրեց թթվասեր, այցելուին տվեց տարեկանի կես հաց: Ծերունին շատ քաղցած էր և արագ կերավ ապուրն ու հացը: Հյուրանոցի տերը ծիծաղեց` տեսնելով, որ ճակնդեղը ծերունու մորուքի վրա լաքա էր թողել:

Ցնցոտիավոր ծերունին շնորհակալություն հայտնեց հյուրանոցի տիրոջը ճաշի համար և ասաց. «Առավոտյան հեռանալիս դու ինձ չես տեսնի: Թեև ես հիմա դրամ չունեմ, բայց կվճարեմ քո 3 ռուբլին, երբ ունենամ»: Հյուրանոցի տերը ոչինչ չասաց, սակայն չէր ակնկալում երբևէ կրկին տեսնել ոչ ծերունուն, ոչ էլ 3 ռուբլին:

Վերջապես ձյունը հալվեց, և հյուրանոցի վիճակը շատ լավացավ: Մարդիկ սկսեցին հյուրանոց գալ և մնալ ավելի հաճախ, քան նախկինում:

Լինելով բարեպաշտ մարդ, գարնանը հյուրանոցի տերը որոշեց գնալ քաղաքի եկեղեցի և երախտագիտություն հայտնել Աստծուն հյուրանոցի վիճակի բարելավման և հաջողության համար: Հասնելով մայրաքաղաք, նա ուղղվեց անմիջապես դեպի եկեղեցի: Ներս մտնելուն պես նա դիտեց եկեղեցին և աչքն ընկավ պատերը զարդարող սրբապատկերներին: Նա հայացքը հառեց հատկապես հեռավոր անկյունում գտնվող մի սրբապատկերի:

Դրանում պատկերված էր ալեխառն մի ծերունի, ում դեմքն աղոտ կերպով ծանոթ էր թվում: Մոտենալով` հյուրանոցի տերը ծերունու մորուքի վրա ճակնդեղի լաքա նկատեց, ապա տեսավ սրբապատկերի տակ գրվածը` «Սուրբ Նիկողայոս»:

Հյուրանոցի տերը ցանկացավ մոմ վառել սրբապատկերի մոտ, և երբ մատներով փորփրեց հողը` տեղավորելու մոմը, ապա շոշափեց մի փոքրիկ կոշտ բան: Դա դրամ էր` ռուբլի, կողքին կար ևս 2 ռուբլի: Հյուրանոցի տերը վերցրեց դրամները և կրկին նայեց սրբապատկերին. ճակնդեղի լաքան անցել էր, իսկ ծերունու դեմքը ժպտում էր:

Categories
Մայրենի

Բառային աշխատանք

Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով ր կամ ռ։

 Վառվռուն, ախորժակ, բարբառ, խռխռալ, գանգուր, կենսաթրթիռ, թրթուր, կարկառել, երկնակարկառ, սարսուռ, ճանկռել, դռդռալ, կռճիկ, արժանի, ճռճռալ, արհամարհել, գրգիռ, խրճիթ, կրծել, խոշոր, խոժոռ, թռվռալ, խռթխռթալ, ծռմռել, փռփռալ, փրփրել, փորփրել, քրքրել։

 Առանձին սյունակներով դուրս գրե՛լ նախածանց, վերջածանց, ինչպես նաև թե՛ նախածանց, թե՛ վերջածանց ունեցող բառերը։

 Անհայտ, խնձորենի, անմտություն, հակաթույն, մթերային, տգեղ, վերահաշվում, անհոգաբար, կաղնուտ, անհավատալի, միլիոնավոր, չկամ, ցուցանակ, արտապատկեր, ենթավարպետ, գերադաս, կղզյակ, հարակից, հայրական, ներգրավում, տրամագծորեն, անհարմար, ապաշնորհ, դժգոհություն, հավաքածու, լսարան, համատեղություն, ծիծաղելի, անթիվ, մորթեղեն, միտք։

ՆախածանցՎերջածանցՆախածանց և վերջածանց
ԱնհայտԽնձորենիանմտություն
հակաթույնմթերայինվերահաշվում
տգեղկաղնուտանհոգաբար
չկամմիլիոնավորանհավատալի
արտապատկերցուցանակներգրավում
ենթավարպետԿղզյակդժգոհություն
գերադասհայրականհամատեղություն
հարակիցտրամագծորեն 
անհարմարհավաքածու 
ապաշնորհլսարան 
անթիվծիծաղելի 
 մորթեղեն 
 միտք 

Տրված ածանցներով նոր բառեր կազմի՛ր։

Ուհի- ոււսուցչուհի, նկարչուհի, երկչուհի, պարուհի, բնորդուհի, գեղեցկուհի, հայուհի, աշակերտուհի, թագուհի, զարմուհի, ուսանողուհի։

Ական-մոգական, կախարդական, պատմական, երաժշտական, տոնական,ավանդական,երևակայական,բնական,ածական, գոյական,հայրական, մայրական, թվական, ամսական, հայկական, տոնական։

Դժ-դժգոհ, դժբախտ, դժգույն, դժկամ։

Տ-տգեղ, տգետ, տհաս, տձև։

Ենի-մայրենի, բալենի, խնձորենի, տանձենի, հայրենի։

Արան-վարժարան,գանձարան, գրադարան, պահարան, լսարան,թանգարան։

Անոց-խոհանոց, գժանոց, հիվանդանոց, որբանոց, հյուրանոց։

Ստան-Հայաստան,Ռուսաստան, Վրաստան, Հունաստան։

Ակ-ցուցանակ,կղզյակ,գնդակ, գետակ, լճակ, տնակ, հյուղակ։

Ան-անթիվ,անհարմար,անտուն, անհամ, անտեսանելի, անսիրտ, անվախ, անբախտ, անկախ։

Տրված արմատներով բարդ բառեր կազմի՛ր։

Կապույտ-կապտագույն։

Ճերմակ-ճերմակափայլ։

Վարս-վարսահարդար։

Աչք-միաչքանի

Բառ-բառակազմություն։

Categories
Մայրենի

Գործնական քերականություն

86. Տրված բառերի րնդհանուր մասերը գտի՛ր, դրանց  ուղիղ  ձևերը գրի´ր և տրված բառերը  բացատրի´ր:

 Օրինակ՝

բարեսիրտ, բարեկամ, բարեսեր, բարետես: – Բարի:

Բարեսիրտ – բարի սիրտ ունեցող:

Բարեկամ – բարին կամեցող:

Բարեսեր – բարին (բարի բան) սիրող:

Բարետես – բարի (գեղեցիկ) տեսք ունեցող:

ա) Կտցաձև, կտցահարել, կտցաչափ-կտուց

Կտցաձև-Կտուցի ձև ունեցող, կտուցի նման:

կտցահարել-Կտուցով խփել՝ հարվածել։

կտցաչափ-Թռչունի կտուցի չափ, շատ փոքրիկ:

բ) Ուղղագրություն, ուղղագիծ, ուղղամիտ, ուղղություն-ուղիղ

Ուղղագրություն-Տվյալ լեզվի գրության կանոնների ամբողջությունը:

ուղղագիծ-Ուղիղ գիծ կազմող՝ ձևացնող:

ուղղամիտ-Ուղիղ՝ ճիշտ մտածող:

ուղղություն- Այն կողմը, որտեղ մի բան գտնվում է՝ տեղի է ունենում ևն:

գ) Ուղեկից, ուղևոր, ուղեմոլոր, ուղևորվել-ուղի

Ուղեկից-Մեկի ուղևորության ընկեր:

ուղևոր-Փոխադրամիջոցներով ճամփորդություն կատարող մարդ, փոխադրամիջոցով որևէ տեղ գնացող մարդ:

ուղեմոլոր-Ուղուց՝ ճանապարհից շեղված, ճանապարհը կորցրած:

ուղևորվել-կրավորական և չեզոք բայ] Ուղևորել -ի:կրավորական և չեզոք բայ] Ուղևորել -ի:

89. Բառերը բաղադրիչների բաժանի՛ր: Արմատներն ինչո՞վ են միանում:
 Մարդամոտ, լուսամուտ, ծնողասեր, գորգագործ, փառատոն:

90. Տրված արմատներով բաղադրյալ բառեր կազմի՛ր:

Սառն (սառ), միտ (մտ), մուր (մր):

Սառն-սառնասիրտ

մտ-մտաբերել

մր-մրաթաթախ

91. Տրված բառերը կազմող մասերն առանձնացրո՛ւ: Արմատներն ընդգծիր:

Օրինակ՝

մայրություն – մայր + ություն

անամոթ – ան + ամոթ:

Ամպոտ- Ամպ-ոտ

Քարոտ- քար-ոտ

Օդային- օդ-ային

Անշնորհք- ան-շնորհք

Դժգոհ- դժ-գոհ

Հեռավոր- հեռ-ավոր

Բարություն- բար-ություն

Գրավոր- գր-ավոր

Անորոշ- ան-որոշ

Տհաճ- տ-հաճ

92. Ամեն շարքից մի բաղադրիչ ընտրի´ր և բաղադրյալ բառեր կազմի´ր (քանիսը կստացվի):

Ա.Թութ, կարմիր, փուշ, ոսկի, տուն, գույն, կաթ (ն), խորհուրդ:

Բ.Ան-, -յա, -ենի, -ոտ, -արան, -ավուն, -եղեն, -ավոր:

Կաթնեղեն, ոսկեղեն, փշոտ, կարմրոտ, կարմրավուն, թթենի, փշենի, անտուն, ոսկյա, խորհրդարան, խորհրդավոր, գունավոր:

Categories
Մայրենի

Բառի կազմությունը

77. Բառակապակցությունների իմաստներն արտահայտի՛ր մեկական  բառով:

Օրինակ՝

սրտի ձև ունեցող — սրտաձև:

Մոր քույրը-մորաքույր, դարպասը պահող-դարպասապահ, ժամանակը ցույց տվող-ժամացույց, ջրի աման-ջրաման, գաղտնիք պահող-գաղտնապահ, նավ վարող-նավավար, ծաղկի թերթիկ-ծաղկաթերթ, արագ վազող-արագավազ, ամենից մեծ-ամենամեծ, պոչ չունեցող-անպոչ, անուշ համ ունեցող-անուշահամ, քարով շինված-քարաշեն, կին բժիշկ-բուժքույր, բալի ծառ-բալենի:

78. Բառակապակցությունների իմաստներն արտահայտի՛ր մեկական բառով:

 Օրինակ՝

բարձր հասակ ունեցող — բարձրահասակ:

Բարի սիրտ ունեցող-բարեսիրտ, խիղճ չունեցող-անխիղճ, բարձր ձայնով-բարձրաձայն, միշտ ժպտուն-մշտաժպիտ, գանձը պահելու տեղ-գանձարան, կապույտ աչքերով-կապտաչյա, արքայի որդի-արքայազն, հույների երկիր-Հունաստան, փոքր էշ-իշուկ, ծաղիկներով զարդարված-ծաղկազարդ, քաղաքում ապրող-քաղաքացի, հայերի երկիր-Հայաստան:

79. Բառակապակցությունների իմաստներն արտահայտի՛ր մեկական բառով:

Ավետիս (բարի լուր) բերող-ավետաբեր, արագ ընթացող-արագընթաց, բաժակը ձեռքին արտասանվող ճառ-բաժակաճառ, վեպ գրող-վիպագիր, բառարան գրող-բառարանագիր, արտասահմանում ապրող մարդ-արտասահմանցի, բույսերի մասին գիտություն-բուսաբանություն:

80.Եթե հնարավոր է՝ ցո՛ւյց տուր բառը կազմող մասերը:

Օրինակ՝

գրասեղան — գր (գիր) + ա + սեղան:

Պահարան — պահ + արան:

Դուռ — չի բաժանվում:

Հականիշ-հակ+ա+նիշ, բանջարանոց-բանջար+անոց, աշակերտ-աշ+ա+կերտ, աշակերտական-աշ+ա+կերտ+ական, տարրական-տարր+ական, զլխավոր-գլխ (գլուխ)+ավոր, կարմիր-չի բաժանվում, դաշտամուկ-դաշտ+ա+մուկ, հյուր-չի բաժանվում, հարստություն-հարստ (հարուստ)+ություն, կերառատ-կեր+առատ, վտանգ-չի բաժանվում:

81. Ուշադրություն դարձրո՛ւ ԱեԲ խմբերի բառերի կազմությանը. փորձի´ր բացատել տարբերությունը:

Ա. Մարդ, տեր, սիրտ, կապույտ, արքա, ծաղիկ, կատու, բարի:

 Բ. Մարդասեր, Տիրամայր, սրտատրոփ, կապտավուն, արքայական, ծաղկել, կատվազգի, բարերար:

Ա խմբի բառերը չեն բաժանվում մասերի (միավանկ բառեր են), իսկ Բ խմբի բառերը՝ բաժանվում են (բազմավանկ բառեր են)։

82. Տրված բառերը բաժանի´ր երկու խմբի (տե´ս  81-րդ վարժությունը):
Ուրախություն, նկար, գլուխ, փետրագնդակ, հինգ, ուրախ, նորություն, փետուր, շյուղ, երկմտություն,շաբաթական, գրպան, քաղաք, օրացույց, գլխակորույս, անուն:

Բարդ կամ ածանցավոր բառեր – Ուրախություն, փետրագնդակ, նորություն, երկմտություն, շաբաթական, օրացույց, գլխակորույս։

Պարզ բառեր – Նկար,գլուխ, հինգ, ուրախ, փետուր, շյուղ, գրպան, քաղաք, անուն։